Tìm hiểu về cơ chế hoạt động của cookie theo dõi

Cookie là tệp dữ liệu nhỏ mà website lưu trong trình duyệt của bạn để ghi nhớ thông tin như trạng thái đăng nhập, giỏ hàng, ngôn ngữ. Cookie theo dõi là loại cookie, thường do bên thứ ba đặt, dùng để nhận ra bạn khi bạn đi qua nhiều website khác nhau có nhúng cùng một dịch vụ quảng cáo hay phân tích. Nhờ vậy, các công ty này ghép được hành trình duyệt web của bạn thành hồ sơ sở thích. Bài viết giải thích cơ chế này từng bước và cách kiểm soát.

Cookie hoạt động thế nào

1. Bạn truy cập một website. Máy chủ gửi kèm phản hồi một chỉ thị yêu cầu trình duyệt lưu cookie, gồm tên, giá trị (thường là chuỗi mã ngẫu nhiên), tên miền, thời hạn.
2. Trình duyệt lưu cookie đó gắn với tên miền đã đặt nó.
3. Mỗi lần trình duyệt gửi yêu cầu tới tên miền này, nó tự động gửi kèm cookie.
4. Máy chủ đọc cookie và nhận ra "đây là trình duyệt đã đến trước đó".

Cookie không phải chương trình, không chạy được mã, không đọc được file trên máy bạn. Sức mạnh của nó đến từ việc được gửi đi tự động, lặp đi lặp lại.

Các loại cookie

Cookie bên thứ ba theo dõi bạn qua nhiều trang như thế nào

Hãy hình dung ba trang khác nhau: một trang tin tức, một cửa hàng giày, một blog du lịch. Cả ba đều nhúng mã từ cùng một mạng quảng cáo, gọi là "AdNet".

1. Khi bạn vào trang tin tức, trình duyệt tải mã từ AdNet. AdNet đặt cookie với mã ngẫu nhiên, ví dụ "abc123", gắn với tên miền của AdNet.
2. Bạn sang cửa hàng giày. Trang này cũng tải mã AdNet, trình duyệt gửi kèm cookie "abc123". AdNet ghi nhận: abc123 xem giày chạy bộ.
3. Bạn vào blog du lịch. AdNet lại nhận cookie "abc123" và hiển thị quảng cáo giày chạy bộ vừa xem.

AdNet không cần biết tên bạn để xây dựng hồ sơ "abc123 quan tâm giày chạy bộ, tin thể thao, du lịch biển". Nếu bạn từng đăng nhập hoặc nhập email ở đâu đó trong mạng lưới này, hồ sơ có thể được gắn với danh tính thật.

Các kỹ thuật theo dõi đi kèm cookie

• Đồng bộ cookie: các mạng quảng cáo trao đổi mã nhận dạng để ghép hồ sơ với nhau.
• Pixel theo dõi: ảnh một điểm ảnh tải từ máy chủ theo dõi, kích hoạt việc gửi cookie.
• Cookie bên thứ nhất do mã bên thứ ba đặt: mã phân tích chạy trên trang có thể đặt cookie dưới tên miền của chính trang đó, rồi gửi dữ liệu về máy chủ bên thứ ba.
• Lưu trữ khác ngoài cookie: localStorage và các cơ chế lưu trữ trình duyệt khác cũng có thể chứa mã nhận dạng.
• Dấu vân tay trình duyệt: nhận diện mà không cần lưu gì.

Trình duyệt đang hạn chế cookie theo dõi ra sao

• Safari: chặn cookie bên thứ ba mặc định và hạn chế thời hạn một số loại lưu trữ.
• Firefox: Bảo vệ cookie toàn diện cô lập cookie theo từng website, khiến cookie bên thứ ba không thể dùng chung giữa các trang.
• Brave: chặn trình theo dõi và cookie bên thứ ba mặc định.
• Chrome: có tùy chọn chặn cookie bên thứ ba trong cài đặt; kế hoạch loại bỏ cookie bên thứ ba của Google đã nhiều lần thay đổi, nên người dùng nên tự kiểm tra cài đặt của mình.

Biểu ngữ đồng ý cookie

Các quy định bảo vệ dữ liệu ở nhiều nơi yêu cầu website xin đồng ý trước khi đặt cookie không cần thiết. Đó là lý do bạn thấy biểu ngữ cookie khắp nơi. Mẹo xử lý:

• Tìm nút "Từ chối tất cả" hoặc "Chỉ cookie cần thiết".
• Nếu chỉ có "Tùy chỉnh", hãy mở ra và tắt các mục phân tích, quảng cáo.
• Cảnh giác với thiết kế dồn bạn vào "Chấp nhận" bằng nút nổi bật.

Quyền của bạn về sự đồng ý được giải thích trong bài hỏi đáp quyền riêng tư cá nhân.

Cách kiểm soát cookie

1. Chặn cookie bên thứ ba trong cài đặt trình duyệt.
2. Đặt tự động xóa cookie khi đóng trình duyệt cho các trang không cần đăng nhập.
3. Xem và xóa cookie của từng trang trong cài đặt quyền riêng tư.
4. Dùng tiện ích chặn trình theo dõi uy tín; xem bài ngăn chặn trình theo dõi trực tuyến.
5. Tắt quảng cáo cá nhân hóa trong tài khoản; xem bài hạn chế quảng cáo nhắm mục tiêu.

Cookie có phải lúc nào cũng xấu?

Không. Phần lớn cookie phục vụ những chức năng bạn cần hằng ngày: giữ bạn đăng nhập khi chuyển trang, ghi nhớ sản phẩm trong giỏ hàng, lưu lựa chọn ngôn ngữ, giao diện sáng tối, chống gian lận khi thanh toán. Nếu chặn toàn bộ cookie, nhiều website sẽ không hoạt động đúng, bạn phải đăng nhập lại liên tục và một số dịch vụ từ chối phục vụ.

Vấn đề nằm ở cookie dùng để theo dõi chéo trang và xây dựng hồ sơ quảng cáo mà bạn không thực sự đồng ý. Vì vậy, cách tiếp cận hợp lý là phân biệt: giữ cookie cần thiết của trang bạn tin dùng, chặn cookie bên thứ ba, từ chối cookie quảng cáo trên biểu ngữ đồng ý và dọn dẹp định kỳ cookie của những trang không còn ghé thăm. Cách làm này giữ được sự tiện lợi trong khi giảm đáng kể dữ liệu bị thu thập về bạn.

Cookie và bảo mật

Cookie đăng nhập (cookie phiên) có giá trị như chìa khóa tạm thời vào tài khoản. Mã độc đánh cắp thông tin thường lấy cookie này để vượt qua cả xác thực hai yếu tố. Vì vậy, ngoài quyền riêng tư, hãy đăng xuất khỏi tài khoản quan trọng trên máy dùng chung, không cài phần mềm lậu và cập nhật trình duyệt thường xuyên.