Tìm hiểu về quyền được lãng quên trên môi trường Internet

Quyền được lãng quên, còn gọi là quyền xóa dữ liệu, là quyền của cá nhân yêu cầu tổ chức xóa dữ liệu cá nhân về mình trong những trường hợp nhất định, như khi dữ liệu không còn cần cho mục đích ban đầu, khi người đó rút lại sự đồng ý, hoặc khi dữ liệu bị xử lý trái phép. Quyền này không tuyệt đối: nó phải được cân bằng với tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin và nghĩa vụ lưu trữ theo luật. Bài viết giải thích nguồn gốc, phạm vi và cách thực hiện quyền này trong thực tế.

Nguồn gốc của khái niệm

Khái niệm được biết đến rộng rãi sau phán quyết năm 2014 của Tòa án Công lý Liên minh châu Âu trong vụ Google Spain, liên quan đến một người Tây Ban Nha yêu cầu gỡ kết quả tìm kiếm dẫn tới bài báo cũ về khoản nợ đã được giải quyết từ lâu. Tòa cho rằng công cụ tìm kiếm có trách nhiệm xem xét yêu cầu gỡ bỏ liên kết tới thông tin không còn phù hợp, không liên quan hoặc quá mức. Sau đó, Quy định chung về bảo vệ dữ liệu của EU (GDPR) ghi nhận "quyền xóa" tại Điều 17.

Quyền xóa dữ liệu tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bắt đầu với Nghị định 13/2023/NĐ-CP và tiếp tục với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, ghi nhận quyền của chủ thể dữ liệu được yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân của mình trong các trường hợp luật định, bên cạnh các quyền như được biết, đồng ý, truy cập, rút lại sự đồng ý, hạn chế xử lý. Chi tiết về điều kiện, thời hạn và ngoại lệ được quy định trong văn bản pháp luật hiện hành; với tình huống cụ thể, bạn nên tham khảo văn bản gốc hoặc tư vấn pháp lý. Tổng quan các quyền cơ bản có trong bài hỏi đáp quyền riêng tư cá nhân.

Khi nào thường có thể yêu cầu xóa

• Dữ liệu không còn cần thiết cho mục đích đã thu thập.
• Bạn rút lại sự đồng ý và không còn căn cứ hợp pháp khác để xử lý.
• Bạn phản đối việc xử lý và không có lý do chính đáng để tiếp tục.
• Dữ liệu bị xử lý trái pháp luật.
• Dữ liệu cần xóa để tuân thủ nghĩa vụ pháp lý.

Các ngoại lệ thường gặp

Vì vậy, một yêu cầu xóa có thể được chấp nhận toàn bộ, một phần, hoặc bị từ chối kèm lý do.

Xóa dữ liệu và gỡ kết quả tìm kiếm khác nhau thế nào

• Xóa tại nguồn: yêu cầu tổ chức đang giữ dữ liệu (cửa hàng, mạng xã hội, website) xóa dữ liệu khỏi hệ thống của họ.
• Gỡ khỏi kết quả tìm kiếm: công cụ tìm kiếm không hiển thị liên kết khi tìm theo tên bạn, nhưng trang gốc vẫn tồn tại.

Các công cụ tìm kiếm lớn có biểu mẫu yêu cầu gỡ kết quả. Google, chẳng hạn, có quy trình cho thông tin nhận dạng cá nhân như số điện thoại, địa chỉ nhà, email bị đăng công khai, hình ảnh nhạy cảm không đồng thuận, và quy trình riêng theo luật bảo vệ dữ liệu ở một số khu vực.

Cách gửi yêu cầu xóa dữ liệu

1. Xác định nơi giữ dữ liệu: dịch vụ, website, cửa hàng nào.
2. Thử chức năng tự phục vụ: nhiều dịch vụ có nút xóa tài khoản, xóa dữ liệu trong cài đặt.
3. Tìm kênh liên hệ quyền riêng tư: trong chính sách quyền riêng tư thường có email hoặc biểu mẫu.
4. Viết yêu cầu rõ ràng: bạn là ai, dữ liệu nào, lý do yêu cầu xóa, căn cứ (ví dụ rút lại sự đồng ý).
5. Xác minh danh tính theo yêu cầu hợp lý, chỉ cung cấp thông tin cần thiết.
6. Lưu bằng chứng: bản sao yêu cầu, thời gian gửi, phản hồi.
7. Theo dõi và leo thang: nếu không được phản hồi trong thời hạn hợp lý, nhắc lại, rồi cân nhắc khiếu nại tới cơ quan có thẩm quyền.

Mẫu nội dung ngắn gọn

Tôi là [họ tên], sử dụng tài khoản [email/số điện thoại] tại dịch vụ của quý công ty. Tôi rút lại sự đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân và đề nghị xóa toàn bộ dữ liệu cá nhân của tôi, bao gồm [liệt kê]. Đề nghị quý công ty xác nhận khi hoàn tất hoặc thông báo lý do nếu có phần dữ liệu cần tiếp tục lưu giữ theo quy định.

Dọn dẹp dấu vết số của chính bạn

Trước khi yêu cầu người khác xóa, hãy tự dọn những gì bạn kiểm soát:

• Xóa tài khoản cũ không còn dùng thay vì để bỏ hoang.
• Rà soát bài đăng cũ trên mạng xã hội, ẩn hoặc xóa nội dung không muốn công khai.
• Gỡ ứng dụng liên kết với mạng xã hội; xem bài kiểm tra ứng dụng liên kết Facebook.
• Xóa lịch sử hoạt động trong tài khoản Google; xem bài cấu hình riêng tư tài khoản Google.
• Tìm tên mình trên công cụ tìm kiếm để biết thông tin nào đang hiển thị.

Giới hạn thực tế

Ngay cả khi yêu cầu được chấp nhận, thông tin có thể đã được sao chép sang trang khác, lưu trong kho lưu trữ web, hoặc nằm trong bản sao lưu sẽ bị xóa theo chu kỳ. Quyền được lãng quên giảm đáng kể khả năng tiếp cận thông tin, nhưng khó xóa sạch hoàn toàn mọi dấu vết. Vì vậy, phòng ngừa bằng cách chia sẻ ít dữ liệu ngay từ đầu vẫn là chiến lược hiệu quả nhất.

Góc nhìn của doanh nghiệp

Doanh nghiệp xử lý dữ liệu cá nhân cần chuẩn bị quy trình tiếp nhận và xử lý yêu cầu xóa: xác minh danh tính, tìm dữ liệu trên mọi hệ thống kể cả bản sao lưu và bên xử lý thứ ba, đánh giá ngoại lệ, phản hồi đúng hạn. Quy trình này là một phần của chương trình tuân thủ, như trình bày trong bài bảo vệ dữ liệu khách hàng theo tiêu chuẩn quốc tế.