Bảo vệ quyền riêng tư cá nhân khi cài đặt ứng dụng di động

Mỗi ứng dụng bạn cài đặt có thể xin quyền truy cập danh bạ, vị trí, micro, camera, ảnh và nhiều dữ liệu khác. Bảo vệ quyền riêng tư khi cài ứng dụng di động gồm ba phần: chọn ứng dụng từ nguồn tin cậy và đọc thông tin quyền riêng tư trước khi cài, chỉ cấp quyền thật sự cần khi được hỏi, và định kỳ rà soát lại quyền cùng các ứng dụng không còn dùng. Bài viết hướng dẫn cụ thể cho cả Android và iPhone.

Ứng dụng thu thập dữ liệu gì và vì sao

Ứng dụng thu thập dữ liệu vì nhiều lý do: để chức năng hoạt động (ứng dụng bản đồ cần vị trí), để phân tích sử dụng, để hiển thị quảng cáo nhắm mục tiêu, hoặc để bán cho bên thứ ba. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều ứng dụng xin quyền vượt quá chức năng, và dữ liệu có thể được chia sẻ với các bộ công cụ quảng cáo, phân tích tích hợp bên trong.

Trước khi cài: năm điều cần kiểm tra

1. Nguồn tải: chỉ tải từ kho ứng dụng chính thức (App Store, Google Play) hoặc trang của nhà phát triển uy tín. File APK chia sẻ qua mạng xã hội, tin nhắn là nguồn mã độc phổ biến.
2. Nhà phát triển: tên nhà phát triển có khớp với thương hiệu không, có website, chính sách quyền riêng tư không. Cẩn thận ứng dụng giả mạo ngân hàng, cơ quan nhà nước.
3. Nhãn quyền riêng tư: App Store có mục "Quyền riêng tư của ứng dụng", Google Play có mục "An toàn dữ liệu", liệt kê dữ liệu thu thập và chia sẻ theo khai báo của nhà phát triển.
4. Đánh giá: đọc các đánh giá thấp gần đây, tìm phàn nàn về quảng cáo quá mức, quyền lạ, trừ tiền.
5. Có thật sự cần không: nhiều chức năng có thể dùng qua trình duyệt mà không cần cài ứng dụng.

Các quyền nhạy cảm cần cân nhắc

Quyền trợ năng và đọc SMS đặc biệt nguy hiểm vì thường bị mã độc ngân hàng lợi dụng. Nếu một ứng dụng đèn pin, trò chơi hay "tăng tốc điện thoại" xin các quyền này, hãy từ chối và gỡ ngay.

Khi cài: cấp quyền tối thiểu

Cả Android và iOS hiện hỏi quyền khi ứng dụng cần, không phải lúc cài. Hãy tận dụng các tùy chọn:

• Chỉ khi đang dùng ứng dụng thay vì "luôn luôn" với vị trí.
• Chỉ lần này với quyền dùng một lần.
• Vị trí gần đúng thay vì chính xác khi không cần.
• Chọn ảnh cụ thể thay vì cho truy cập toàn bộ thư viện.
• Từ chối và xem ứng dụng có hoạt động không; nhiều ứng dụng vẫn chạy tốt.

Chi tiết về quản lý vị trí có trong bài nhận diện và vô hiệu hóa định vị điện thoại.

Sau khi cài: rà soát định kỳ

Trên Android

• Vào Cài đặt, mục Bảo mật và quyền riêng tư (tên có thể khác tùy hãng), mở Trình quản lý quyền để xem theo từng loại quyền.
• Bảng điều khiển quyền riêng tư cho biết ứng dụng nào đã dùng vị trí, camera, micro gần đây.
• Bật tính năng tự động thu hồi quyền của ứng dụng không dùng lâu nếu có.

Trên iPhone

• Cài đặt, Quyền riêng tư và bảo mật: xem từng loại quyền và ứng dụng đã được cấp.
• Báo cáo quyền riêng tư của ứng dụng cho biết ứng dụng truy cập dữ liệu, cảm biến khi nào.
• Tắt "Cho phép ứng dụng yêu cầu theo dõi" nếu không muốn ứng dụng theo dõi bạn qua các ứng dụng, website khác.

Đèn báo camera và micro

Cả hai hệ điều hành hiển thị chấm hoặc biểu tượng khi camera hay micro đang được dùng. Nếu thấy đèn báo khi không dùng ứng dụng nào liên quan, kiểm tra ngay. Xem thêm bài bảo vệ webcam và micro.

Đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội

Nhiều ứng dụng cho phép đăng nhập bằng Google, Facebook, Apple. Tiện lợi nhưng có thể chia sẻ thông tin hồ sơ với ứng dụng và tạo liên kết lâu dài. Hãy xem kỹ những gì được chia sẻ khi đăng nhập, và định kỳ rà soát danh sách ứng dụng liên kết. Hướng dẫn cụ thể trong bài kiểm tra ứng dụng liên kết với Facebook.

Dấu hiệu ứng dụng đáng ngờ

• Pin hao nhanh, máy nóng bất thường.
• Quảng cáo bật lên ngoài ứng dụng, trên màn hình khóa.
• Biểu tượng ứng dụng biến mất sau khi cài.
• Dung lượng dữ liệu di động tăng đột biến.
• Ứng dụng khó gỡ, đòi quyền quản trị thiết bị.

Khi nghi ngờ, gỡ ứng dụng, thu hồi quyền trợ năng và quản trị thiết bị nếu đã cấp, đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng, và chạy quét bảo mật tích hợp của hệ điều hành.

Ứng dụng cho trẻ em và người lớn tuổi trong gia đình

Trẻ em và người lớn tuổi thường dễ bấm "Cho phép" mà không đọc kỹ. Nếu bạn hỗ trợ cài đặt điện thoại cho người thân, hãy dành thời gian thiết lập ban đầu cẩn thận:

• Bật yêu cầu phê duyệt khi tải ứng dụng mới qua tính năng quản lý gia đình của Google hoặc Apple.
• Tắt cài đặt ứng dụng từ nguồn không xác định trên Android.
• Giải thích ngắn gọn rằng ngân hàng, cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu cài ứng dụng qua đường link gửi trong tin nhắn hay cuộc gọi.
• Kiểm tra định kỳ danh sách ứng dụng và quyền trợ năng trên máy người thân.
• Với trẻ em, chọn ứng dụng có phiên bản dành cho trẻ và xem kỹ phần quyền riêng tư liên quan đến trẻ vị thành niên.

Nhiều vụ lừa đảo bắt đầu bằng việc dụ nạn nhân cài một ứng dụng giả mạo rồi cấp quyền trợ năng, sau đó kẻ gian điều khiển điện thoại từ xa. Một vài phút thiết lập có thể ngăn được thiệt hại lớn.

Dọn dẹp ứng dụng không dùng

Ứng dụng không dùng vẫn có thể chạy nền, thu thập dữ liệu và chứa lỗ hổng không được cập nhật. Mỗi vài tháng, xem lại danh sách ứng dụng và gỡ những gì không cần. Trước khi gỡ, nếu ứng dụng có tài khoản, cân nhắc xóa tài khoản và dữ liệu trên máy chủ của nhà phát triển thay vì chỉ gỡ khỏi máy.